ދުނިޔެ ކުރިއަށް ދާއިރު ރާއްޖެ އޮތީ ކޮންހިސާބެއްގައި؟

އާޓިފިޝަލް އިންޓެލިޖެންސް (އޭއައި) އަކީ ކޮމްޕިއުޓަރުތަކަށް އިންސާނުން ވިސްނާ ގޮތަށް ވިސްނުމުގެ ޤާބިލުކަން ދޭ ޓެކްނޮލޮޖީއެކެވެ. މިއަދު ޗައިނާ އާއި އެމެރިކާ ފަދަ ދުނިޔޭގެ ގިނަ ޤައުމުތަކުން އެ ޤައުމުތަކުގެ ކުޑަކުދީންނަށް މި ޓެކްނޮލޮޖީގެ އަސާސީ ހުނަރުތައް ދަސްކޮށްދޭން ފަށައިފިއެވެ. ދިވެހިރާއްޖެއަށް ބަލާއިރު ޑިޖިޓަލް ދާއިރާ ކުރިއެރުވުމަށް ބޮޑެތި ފިޔަވަޅުތައް އަޅަމުން ދިޔަ ނަމަވެސް ސާނަވީ މަރުހަލާގެ ކިޔެވުމުގެ ތެރެއަށް އޭއައި މާއްދާއެއް ރަސްމީކޮށް ހިމެނުމާ ހަމައަށް އަދި ވާޞިލެއް ނުވެވެއެވެ. މި ލިޔުމުގައި ބަލައިލާނީ ދުނިޔެ މިކަމުގައި ގޮސްފައިވާ ހިސާބާއި ރާއްޖެއިން މިހާތަނަށް އެޅި ފިޔަވަޅުތަކާއި ކުރިއަށް އޮތީ ކޮން ކަމެއްތޯއެވެ.

ދުނިޔޭގެ އެކި ޤައުމުތަކުގައި އޭއައި ކަރިކިއުލަމް

ޗައިނާގެ ތަޢުލީމާ ބެހޭ ވުޒާރާއިން ވަނީ ޕްރައިމަރީ ސްކޫލުން ފެށިގެން ސީނިއާ ހައި ސްކޫލާ ހަމައަށް ހުރިހާ ގްރޭޑެއްގައި އޭއައި ފިލާވަޅުތައް ލާޒިމުކޮށްފައެވެ. އެންމެ ކުޑަ ޢުމުރުގެ ދަރިވަރުންނަށް އަހަރަކު މަދުވެގެން އަށް ގަޑިއިރުގެ އޭއައި ފިލާވަޅު ކިޔަވައިދިނުން ލާޒިމުކޮށްފައިވެއެވެ. ޗައިނާގެ ތަޢުލީމާ ބެހޭ ވުޒާރާއިން ވަނީ އޭއައި ކޯސްތައް މަޢުލޫމާތު ޓެކްނޮލޮޖީ ކަރިކިއުލަމްގެ ތެރެއަށް ހިމެނުން ލާޒިމުކޮށް ބެއިޖިންގާއި އެހެން ބައެއް ސަރަޙައްދުތަކުގެ ހުރިހާ ޕްރައިމަރީ އަދި މިޑްލް ސްކޫލް ދަރިވަރުން އޭއައި ކިޔަވަން ފަށައިފައެވެ. 2025 ވަނަ އަހަރު ނިމުނުއިރު ބެއިޖިންގގެ ސްކޫލްތަކުގެ 87.7 އިންސައްތައިގައި އޭއައި ކިޔަވައިދޭން ފަށައިފައިވެއެވެ.

ޔުނައިޓެޑް އެރެބް އެމިރޭޓްސް (ޔޫއޭއީ) އިން 2025 ވަނަ އަހަރު ވަނީ ކިންޑަގާޓެންއިން ފެށިގެން ގްރޭޑް 12 އާ ހަމައަށް ސަރުކާރުގެ ހުރިހާ ސްކޫލެއްގައި އޭއައި ލާޒިމު މާއްދާއަކަށް ހަދައިފައެވެ. ޔޫއޭއީ ވެގެން ގޮސްފައި ވަނީ ދުނިޔޭގައި ކިންޑަގާޓެންއިން ގްރޭޑް 12 އާ ހަމައަށް ޤައުމީ ފެންވަރުގައި އޭއައި ކަރިކިއުލަމެއް ލާޒިމުކުރި ފުރަތަމަ ޤައުމަށެވެ.

ދެކުނު ކޮރެއާއިން ވަނީ 1.4 ޓްރިލިއަން ވޮން (960 މިލިއަން ޑޮލަރު) ހޭދަކޮށްގެން ޕްރައިމަރީ ސްކޫލުން ފެށިގެން ޕޯސްޓްގްރެޖުއޭޓް ފެންވަރާ ހަމައަށް އޭއައި ހުނަރުވެރިން ބިނާކުރުމުގެ ފުރަތަމަ ޤައުމީ ޕްލޭން އިޢުލާންކޮށްފައެވެ. 2027 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް އެ ޤައުމުގެ ހުރިހާ ސްކޫލެއްގައި އިންޓެލިޖެންޓް ސައިންސް ލެބް ޤާއިމުކުރުމަށް ވެސް ވަނީ ރާވައިފައެވެ.

ފިންލެންޑުގެ ހެލްސިންކީ ޔުނިވާސިޓީ އާއި މިނާލާން ގުޅިގެން ތައްޔާރުކުރި ހިލޭ އޮންލައިން ކޯސް "އެލެމެންޓްސް އޮފް އޭއައި" މެދުވެރިކޮށް 170 ޤައުމެއްގެ އެއް މިލިއަން މީހުންނަށް އޭއައިގެ އަސާސީ މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދީފައިވެއެވެ. ފިންލެންޑުގެ 2025 ގެ ކަރިކިއުލަމްގައި ވަނީ ކުޑަކުދީންގެ ތަޢުލީމުން ފެށިގެން ވޮކޭޝަނަލް ޓްރެއިނިންގާ ހަމައަށް އޭއައި ލިޓެރެސީ ހިމަނައިފައެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގައި އޭއައި އާއި ޓެކްނޮލޮޖީ

ޔުނެސްކޯގެ ގްލޯބަލް އޭއައި އެތިކްސް އޮބްޒަވެޓަރީން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި ރާއްޖޭގައި ޤައުމީ އޭއައި ސްޓްރެޓެޖީއެއް އަދި ނެތެވެ. ނަމަވެސް 2025 އިން 2035 އަށް ހިންގާ އޭއައި މާސްޓާ ޕްލޭނެއް ޑްރާފްޓް ކުރެވެމުންދެއެވެ. މި މާސްޓާ ޕްލޭން އިޢުލާންކުރެއްވީ ރައީސް ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު 2024 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޫބަރު މަހުގެ 16 ވަނަ ދުވަހުއެވެ. މި ޕްލޭން ތައްޔާރުކުރަނީ ދާޚިލީ ސަލާމަތާއި ޓެކްނޮލޮޖީއާ ބެހޭ ވުޒާރާގެ ދަށުން ނެޝަނަލް ސެންޓާ ފޯ އިންފޮމޭޝަން ޓެކްނޮލޮޖީ (އެންސީއައިޓީ) އިންނެވެ.

އެ މާސްޓާ ޕްލޭންގައި ޤައުމީ ތަޢުލީމީ ޕްރޮގްރާމްތައް މެދުވެރިކޮށް އޭއައި ދާއިރާއިން ހުނަރުވެރި މަސައްކަތު ބާރެއް ބިނާކުރުމާއި ޑިޖިޓަލް ވަސީލަތްތައް ހަރުދަނާ ކުރުމާއި ދިވެހި ބަހަށް ޚާއްޞަ އޭއައި ނިޒާމުތައް ތަރައްޤީކުރުން ހިމެނެއެވެ. ނަމަވެސް ސާނަވީ ސްކޫލްތަކުގެ ކަރިކިއުލަމް ތެރެއަށް އޭއައި މާއްދާއެއް ވައްދާނެ ސީދާ ތާރީޚެއް އަދި ހާމަކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ.

މެއި 2026 ގައި ވަނީ މައިންޑްކޯ އާއި ބީއެމްއެލް ގުޅިގެން ނެޝަނަލް އޭއައި އެންޑް ޑޭޓާ ކޮމްޕީޓެންސީ ސެންޓަރު (މޯލްޑިވްސް އޭއައި ލެބް) އިފްތިތާޙުކޮށްފައެވެ. މި ޕްލެޓްފޯމް އިފްތިތާޙުކޮށްދެއްވީ ދާޚިލީ ވަޒީރު ޢަލީ އިޙްސާން ކޯ.ލެބް 26 ހަރަކާތުގެ ތެރެއިންނެވެ. ރައީސް ޑރ. މުޢިއްޒުގެ "މޯލްޑިވްސް 2.0" ޑިޖިޓަލް ތަޞައްވުރުގެ ދަށުންނެވެ. އެ ހަރަކާތުގެ ތެރެއިން ފަސް ވުޒާރާއެއް ގުޅިގެން 23 ޢަމަލީ އޭއައި ޔޫސް ކޭސް ތައްޔާރުކޮށްފައިވެއެވެ. އެ ޔޫސް ކޭސްތަކުގެ ތެރޭގައި ތަޢުލީމާއި ޞިއްޙަތާއި ފަތުރުވެރިކަމާއި ތިމާވެށީގެ ދާއިރާ ހިމެނެއެވެ.

ސްކޫލް ފެންވަރުގައި ޔުނިސެފާއި ގޫގުލް ފޯ އެޑިއުކޭޝަން ގުޅިގެން "ޓެކްޕާތް" ޕްރޮގްރާމެއް ވަނީ ޕައިލެޓް ކޮށްފައެވެ. މި ޕްރޮގްރާމް ރާއްޖޭގެ 15 ސްކޫލެއްގައި 1,600 އަށް ވުރެ ގިނަ ދަރިވަރުންނާ އެކު ހިންގައި ޑިޖިޓަލް ވަސީލަތްތައް މެދުވެރިކޮށް ކިޔެވުން ހަރުދަނާ ކުރުމަށް އެ ޕްރޮގްރާމުން މަސައްކަތް ކުރެވެއެވެ. ޔުނެސްކޯއިން ވެސް ވަނީ ރާއްޖޭގެ 2021 އިން 2024 އަށް ހިންގި އައިސީޓީ އިން އެޑިއުކޭޝަން މާސްޓާ ޕްލޭން 2 ރިވިއުކޮށް ދެން އަންނަ ޑިޖިޓަލް ލާނިންގ ސިޔާސަތު ކަނޑައެޅުމުގައި ރާއްޖެއަށް އެހީތެރިވެފައެވެ.

ރާއްޖެއަށް ކީއްވެ މުހިންމީ؟

ރާއްޖެ ފަދަ ކުޑަ ޖަޒީރާ ޤައުމެއްގައި ޒުވާން ޖީލެއް އޭއައި ލިޓެރެސީއާ އެކު ތައްޔާރުވެ ތިބުމަކީ މުސްތަޤުބަލުގެ އިޤުތިޞާދަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ރައީސް ޑރ. މުޢިއްޒު ވަނީ 2030 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ރާއްޖޭގެ އުފެއްދުންތެރިކަމުގެ 15 އިންސައްތައަކީ އައިސީޓީ ދާއިރާގެ ޙިއްޞާ ކަމުގައި ހެއްދެވުމުގެ އަމާޒު ކަނޑައަޅުއްވައިފައެވެ. ރާއްޖެ ފަދަ ކުޑަ ޖަޒީރާ ތަރައްޤީވަމުންދާ ޤައުމަކަށް މޫސުމީ ބަދަލުތަކާއި ފަތުރުވެރިކަމަށް ބޮޑަށް ބަރޯސާވުމާއި ޖިއޮގްރަފީގެ ގޮތުން ވިއްސިވިހާލިވެފައި އޮތުމުގެ ގޮންޖެހުން ކުރިމަތިވެއެވެ. މި ގޮންޖެހުންތަކަށް ޙައްލު ހޯދުމުގައި އޭއައި ބޭނުންކުރެވޭނެ ޖީލެއް ބިނާކުރުމަކީ ދިގު ރާސްތާގެ އިންވެސްޓެމެންޓެކެވެ.

ރާއްޖޭގެ ހުރިހާ މީހުން ދިރިއުޅޭ ރަށެއް ފައިބާ ބްރޯޑްބޭންޑާ ގުޅާލާފައިވާއިރު އާބާދީގެ 100 އިންސައްތައަށް ކަރަންޓުގެ ޚިދުމަތް ލިބެއެވެ. މި ވަސީލަތްތައް ހުރީމާ ޓެކްނޮލޮޖީ އިންފްރާސްޓްރަކްޗާގެ ބިންގާ ވަނީ ތައްޔާރުވެފައެވެ. ދެން ބޭނުންވާ ފިޔަވަޅަކީ ކަރިކިއުލަމް ފައްކާކުރުމާއި މުދައްރިސުން ތަމްރީނުކުރުމެވެ.

ޗައިނާ ޔޫއޭއީ އަދި ކޮރެއާ ފަދަ ޤައުމުތަކުގެ ތަޖުރިބާއިން ފެންނަ ގޮތުގައި ކާމިޔާބުގެ ތަޅުދަނޑިއަކީ ތިން ކަމެކެވެ. މުދައްރިސުން ތަމްރީނުކޮށް ތައްޔާރުކުރުމާއި ޢުމުރާ ގުޅޭ ގޮތަށް ކަރިކިއުލަމް ބައްޓަންކުރުމާއި ޤައުމީ ފެންވަރުގައި ވަރުގަދަ ސިޔާސީ ޢަޒުމެއް ބެހެއްޓުމެވެ. ޗައިނާއިން ވެސް ހުރިހާ މުދައްރިސުންނާއި ސްކޫލްތައް ތައްޔާރުނުވެ ހުރި ކަމުގެ ގޮންޖެހުމާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުނެވެ. ކިޔަވައިދިނުމުގެ ވަސީލަތްތައް ތައްޔާރުކުރުމަކީ ވަގުތާއި މަސައްކަތް ބޭނުންވާ ކަމެކެވެ.

ރާއްޖެއިން ޤައުމީ އޭއައި މާސްޓާ ޕްލޭން ނިންމައި ކޯ.ލެބް 26 ފަދަ ހަރަކާތްތަކުން ޢަމަލީ ބިންގާ އެޅެމުން ދާއިރު ސާނަވީ ކަރިކިއުލަމަށް އޭއައި ވެއްދުމުގެ ދޮރު ހުޅުވެމުންދެއެވެ. މުހިންމީ ދުނިޔެ ކުރިއަށް ދާ ބާރުމިނުގައި ރާއްޖެ ފަހަތަށް ނުޖެހުމެވެ. ދިވެހި ދަރީންނަށް ވެސް ޗައިނާގެ ތިންވަނަ ގްރޭޑުގެ ދަރިވަރަކަށް ލިބޭ ފުރުޞަތު ލިބެންޖެހެއެވެ.