މޫނު ބުރުގާ ނުވަތަ ނިޤާބަކީ ދިވެހިންނަށް އައު އެއްޗެއް ކަމަށް ބަޔަކަށް ހީވެފައި އޮވެދާނެއެެވެ. އަދި އެއީ މިފަހުން ރާއްޖެއިން ޢަރަބި ޤައުމުތަކަށް ކިޔަވަން ގޮސް އެނބުރި އައި "ފަހު ޒަމާނުގެ ދަންނަބޭކަލުން" ގެނައި އައު ވާހަކަތަކެއް  ކަމަށް ޤަބޫލު ކޮށް އެވާހަކަ އެހެން ބުނާ ދިވެހިން އަދިވެސް މަދެއްނޫނެވެ.

ނަމަވެސް ހަޤީޤަތަކީ މޫނު ބުރުގާ ނުވަތަ މިހާރު މިކިޔާ ގޮތުން ނަމަ ނިޤާބަކީ ކުރީގެ ދިވެހިން ވެސް އަޅައި އުޅުނު އެއްޗެއް ކަމެވެ. އަދި އެ އެޅުމުގެ ވާޖިބުކަން ދިވެހިން އެންމެ އިސްކަމެއް ދިން ދީނީ ފޮތް ތަކުގައި ބަޔާން ކޮށް ދެއްވާފައިވާ ކަމެވެ. މޫނުބުރުގާ ނުވަތަ ނިޤާބަކީ ދިވެހި ތާރީޚާއި ދުރު ބީރައްޓެހި އެއްޗެއް ކަމަށް ދައްކަަން މަސައްކަތް ކުރިނަމަވެސް، ހަޤީޤަތަކީ އެއީ ނޫންކަން އެކަމުގެ ހެކިތަކާއި އެކު ހުރީ ފެންނާށެވެ.

މިދެންނެވި ވާހަކަތަކުގެ ހެކި އައްޝެއިޚް އާދަމް ނިޝާން ބަޔާންކޮށްދެއްވާފައިވެއެވެ. 

"މިއޮތީ ބޮޑުތަރުތީބު، މީގަ އެބައޮތް، ތަޢުލީމުއް ދިޔާނާ، އެންމެ ބޮޑު ދީނީ މަރުޖިޢު ކަމަށް ދިވެހިން ބަލަމުން އައި ދެވަނަ ފޮތް، މީގެ 51ވަނަ ސަފްޙާގަ އެބެއް ޢައުރައިގެ ވާހަކަ، މި ހުރިހާ ދުވަސްވީރު ނޭނގޭ، އެފޮތްތައް ކިޔަމުން އައީ އެފޮތްތަކުގައި ލިޔެފައި ވެސް އެބެއް، އެއީ ހޯދަން ޖެހޭ މިންވަރަށް ނުބަލާއޮތީ، ޢިލްމު ވެރިން ބަޔާން ކޮށްދެއްވާފައިވެސް އެބެއް، ރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައި އެބެއް ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެކަން ބަޔާން ކޮށްދެއްވާފަ، ޢަމަލު ކޮށްފައިވެސް އެބެއް" ޝައިޚް ނިޝާން ވިދާޅުވިއެވެ. 

ބޮޑު ތަރުތީބު ނުވަތަ ޒުހުރުލް ކަލާމަތީ ފީ އަޙްކާމިލް ޢިބާދާތް ފޮތުގެ 178 ވަނަ ސަފްޙާގައި ބަޔާން ކޮށްދެއްވާފައި ޢައިރައިގެ ވާހަކައިގައި ވަނީ ފިރިހެނާގެ ޢައުރައީ ފޫޅާއި ކަކުލާއި ދެމެދުވާހައި ތަނެވެ. ފޫޅާއި ކަކުލާއި ދެތަން ޞަޙީޙު ބަހުގައި ޢައުރަ ކަމުގައި ނުވިޔަސް ނިވައި ކުރުން ވާޖިބު ވާހުއްޓެވެ. މިހެނީ ވާޖިބުކަމެއް އެކަމަކާއި ނުލައި ފުރިހަމަނުވާ ކޮންމެ ކަމެއް ކުރުމީ ވާޖިބު ކަމެކެވެ. އަޅު އަންހެނާގެ ޢައުރަ ނަމާދުގައި ނަމަ ފިރިހެނާގެ ޢައުރަ ފަދައެވެ. ނަމާދުން ބޭރުގައި މިނިވަން އަންހެނަކާއި ހަމަހަމައެވެ. ނަމާދުގައި މިނިވަން އަންހެނާ އާއި ޚުންޘާ އާއި ދެމީހުންގެ ޢައުރައީ މޫނާއި ދެއަތްތިލް ނޫންހާއި ތަނެވެ. ނަމާދުން ބޭރުގައި މޫނާއި ދެއަތްތިލަޔާއި ވިޔަސް ޢައުރަ މެއެވެ.

"މިއޮތީ ވަރަށް ސާފުކޮށް އަޅުގަނޑުމެން އެއްވެސް މީހަކަށް އޮޅިފަ ނޯންނާނެ ޚުންޘާއިންނާއި މިނިވަން އަންހެނާގެ ނަމާދުގައި ނަމަ މޫނާއި ދެއަތްތިލަ ނޫންހާތަނެކޭ، ނަމާދުން ބޭރުގައި ނަމަ މުޅި ހަށިގަނޑޭ، އެހެން ވީމަ އެނގެނީ އެއީ މޫނު ބުރުގާގެ ވާހަކަކަން، މިއީ އަޅުގަނޑުމެން މިހާރު ދައްކާވާހަކަ އެއްނޫން، މިއީ ބޮޑު ތަރުތީބު، ޒުހުރުލް ކަލާމާތި ފީ އަޙްކާމިލް ޢިބާދާތި، މި ފޮތުގައި މިއޮތީ ބަޔާން ވެފައި، އަޅުގަނޑުމެން މިހެން ހަދައިގެން އައިސް ދައްކާވަހަކައެއް ނޫން" ޝެއިޚް ނިޝާން ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.

ތަޢުލީމުއް ދިޔާނާއަށް ބަލައިލާއިރުވެސް، ތަޢުލީމުއް ދިޔާނާގެ ދެވަނަ ފޮތުގެ 51 ވަނަ ސަފްޙާގައި މުޙައްމަދު ޖަމީލްވެސް ބަޔާން ކުރައްވާފައި ނަމާދުގައި ފިރިހެނާގެ ޢައުރައަކީ ފޫޅާއި ކަކުލާއި ދެމެދުކަމަށެވެ. އަޅު އަންހެނާގެ ޢައުރަވެސް ހަމަ އެފަދައެވެ.  އަދި އެއީ ނަމާދުގައި އަޅު އަންހެނުންނަށް ޙުކުމް ތަފާތުވާތީ އެވެ. މިނިވަން އަންހެނާގެ ޢައުރައަކީ މޫނާއި ދެއަތްތިލަ ނޫންހާއި ތަނެވެ. ހަމަ އެއް ޢިބާރާތެއް ގާތް ގަނޑަކަށް މިއޮތީ މުޙައްމަދު ޖަމީލް ދީދީވެސް ބަޔާން ކޮށްދެއްވާފައި މި އޮތީ، ނަމާދުން ބޭރުގައި ފިރިހެނާގެ ޢައުރައީ ފޫޅާއި ކަކުލާއި ދެމެދެވެ. މިނިވަން އަންހެނާގެ ޢައުރައީ ކައިވެނި ހެޔޮނުވާ މީހުންނާއި މުސްލިމް އަންހެނުންގެ ކުރިމަތީގައި ނަމަ ފޫޅާއި ކަކުލާއި ދެމެދެވެ. ހިލޭ ފިރިހެނުންގެ ގާތުގައި ނަމަ މުޅި ހަށިގަނޑެވެ.

"މީ އަޅުގަނޑުމެން ކިޔާ ފޮތްތަކޭ، އެކަމަކު ތާރީޚު މިއޮތީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފޮރުވިފަ ނުވަތަ ފޮރުވާފަ، މިފަދަ ވާހަކަތައް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ސްކޫލްތަކުގައި ކިޔަވައެއް ނުދެވޭ، އަޅުގަނޑު މެންނަށް ތާރީޚު ދިރާސާ ކުރައްވާ ބޭފުޅުން މިވާހަކަތައް މީޑިއާ ތަކުގައި ދައްކާ އަޑެއް ނީވޭ. އެހެން ނަމަވެސް މިއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ ތާރީޚުގައި ފެންނަން ހުރި ކަންކަން" ޝައިޚް ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.

ދިވެހި ތާރީޚަށް ބަލާއިރު ސުލްޠާން އިބްރާހިމް އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނުގެ ރަސްކަމުގައި ރާއްޖެއަށް މަޝްހޫރު ދަންނަބޭކަލަކު ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެބޭކަލެއްގެ ނަމަކީ ސައްޔިދު މުޙައްމަދު ޝަމްސުއްދީން ކަަމަށް ލިޔެވިފައިވެއެވެ. ޢިލްމު އުނގެނި ވަޑައިގަތީ މިޞްރުގެ ޖާމިޢަތުލް އަޒްހަރުންނެވެ. އެނބުރި ވަޑައިގަތީ 14 ރަބީޢުލް އައްވަލް 1097 ގައި، މީލާދީ ސަނަތުން 29 ޖެނުއަރީ 1686 އަދި އެެއީ މީގެ ގާތް ގަނޑަކަށް 400 އެއްހާ އަހަރު ކުރިއެވެ.

އިސްކަންދަރު ރަސްގެފާނުގެ ފަރާތުން ސައްޔިދު ކިލޭގެފާނަށް ލިބިވަޑައިގަތީ ހޫނު މަރުހަބާއެކެވެ. ރަދުންގެ ޚާއްސަ އެދިވަޑައިގަތުމުގެ މަތިން ރާއްޖޭގެ ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ދީނުގެ ނުފޫޒު ފެތުރުމަށް އެކަލޭގެފާނު ފެއްޓެވިއެވެ. ނަމަވެސް ދުވަސްކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި އެކަލޭގެފާނުގެ އަމުރުތަކަށް ކިޔަމަންވުން ދިވެހިންނަށް ނުކުޅެދޭ ކަމަކަށް ވެއްޖެއެވެ. ދީނުގައި އޮތް ގޮތް ބަޔާން ކުރަންޖެހެއެވެ. އެކަންކަމަކީ ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި ޢާންމުކޮށް ނޭނގޭ ކަންކަމެވެ. އެގޮތުން އެކަލޭގެފާނުގެ އަމުރު ތަކުގެ ތެރޭގައި ފިރިހެނުން ތުނބުޅި ދިގުނުކުރުމަށާއި އަންހެނުން މޫނުބުރުގާ އެޅުން ހިމެނެއެވެ. ފަހު ނަތީޖާއަކީ ސައްޔިދު ކަލޭފާނާއި ރަދުންނާއި ދެމެދު ގުޅުންކެނޑުމެވެ. "އޭރު ޢިލްމުވެރިން ދައްކަވާފަހުރި ވާހަކަ، މިއީ މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ދައްކާ ވާހަކައެއްނޫން، ތާރީޚުގެ ތެރެއިން ތުނބުޅި އާއި މޫނު ބުރުގާގެ ވާހަކަ " ޝެއިޚް ވިދާޅުވިއެވެ.

ޝެއިޚް ވިދާޅުވީ ދިވެހި ތާރީޚުގައި އެކަންކަން ބަޔާން ކުރެވި ޢަމަލުވެސް ކުރެވިފައިވާކަމަށެވެ. 

އެގޮތުން ދެން އޮތީ އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދް މުޙްޔިއްދީން އަލް ޢާދިލްގެ ގެ ރަސްކަމުގެ ވާހަކައެެވެ، އެއީ މީލާދީ ސަނަތުން 1691 އެވެ. މިރަދުންނަކީ ދީންވެރި ޢިލްމަށް ވަރަށް ލޯބިކުރެއްވި ބޭކަލެކެވެ.

"ރަސްކަމަށް އެންމެ ފުރަތަމަ އިސްކުރެވުމަށްފަހު އެންމެ އިސްކަމަކަށް ހެއްދެވީ އޭރު އަރުވަލައިފައި ހުންނެވި ޝެއިޙް ހަސަން ތާޖުއްދީން (އަރުވާލައިފައި ހުންނެވި، ހައްޤުބަސް ބުނުމުގެ ސަބަބުން) އެހެންވީމަ އޭރުވެސް އޮތް ކަމެކޭ އެއީ" ޝެއިޚް ވިދާޅުވިއެވެ.

އައްސުލްޠާން މުޙައްމަދު މުޙްޔުއްދީން އަލް ޢާދިލް ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ ރާއްޖޭގެ ތާރީޚް ދެކެފައިނުވާ ވަރަށް ފާސިޤު ކަމާއި ލާދީނީ ކަންކަން ފެތުރި ހިންގިފައިވާ ދުވަސްވަރެއްގައެވެ. އެއީ މީލާދީ 1691 ވަނަ އަހަރުއެވެ. އެރަދުން ރަސްކަމަށް އިސްވިއިރު ރާއްޖެ ވަނީ އެއްވެސް ލާދީނީ ބާރެއްގެ މަޖުބޫރު ކަމެއް ނެތި ކުރިން ހުންނެވި ތުއްޕުޅު ރަދުންގެ މަންމާފުޅު އެނދި މަރިޔަނބުގެ ބާރުގައި އިސްލާމްދީނުގެ އަސްލުތައް އުވިދިއުމާއި ހަމައިގައެވެ.

މިރަދުންނަކީ ވަރަށް ދީންވެރި ޢިލްމަށް ލޯބިކުރެއްވެވި ބޭފުޅެއް، ރަސްކަމަށް އިސްވެވަޑައިގަތުމަށް ފަހު މިރަދުންގެ އެންމެ އިސް ޢަމަލުފުޅެއްކަމަށްވީ އޭރު އަރުވާލައްވާފައި ހުންނެވި ޝައިޚް ހަސަން ތާޖުއްދީން މާލެ ގެންނަވައި، އެކަށީގެންވާ ގަދަރެއްގެ މަތީގައި ބެހެއްޓެވުމަށެވެ. އެގޮތުން މަހަކު 50 ލާރި ހަސަން ތާޖުއްދީނަށް ދެއްވިއެވެ. އަދި ފުނަދޫ ޚަތީބު ތަކުރުފާނުގެ ލަފާގެ މަތިން ދީނުގެ ވަރަށް ގިނަ އަމުރުތައް އައުކުރެއްވެވިއެވެ. ފަސް ވަގުތު ނަމާދުކުރުމަށާއި، ޒަކާތްދިނުމަށާއި، ރޯދަހިފުމަށާއި، ރާނުބޯށާއި، ބަނގުނުކާށާއި، ޒިނޭނުކުރުމަށާއި، އަންހެނުން މޫނުބުރުގާ އެޅުމަށް އަމުރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި ފިރިހެނުން ގަމީސްލައި، ފަގުޑިއަޅައި، ފައިވާނަށް އެރުމަށް ހުއްދަދެއްވައި، ޚައްޖަށްދާނެ މީހަކު ޙައްޖަށްދިއުމަށް ހުއްދަދެއްވިއެވެ.

"މިއީ ދިވެހި ތާރީޚު، މިއީ އަޅުގަނޑު ދައްކާވާހަކައެއްނޫން، މިއޮތީ ރާއްޖޭގައި ވެސް އެކަން ކޮށްފަ، ތާރީޚުގަ ކުރިން، އަޅުގަނޑުމިއަދު މިވާހަކަ ދެއްކީމަ ބުނާނެ މިއޮތީ ފަހު ޒަމާނުގެ ދަންނަބޭކަލުން އައިސް އައު ވާހަކަ ދައްކަން ފަށައިފަ، މީ ރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައި އޮތީ ސުންނަތުން ސާބިތުވާން ހުރިކަންކަން ކުރެއްވިކަން، އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެންނަން އޮތީ ދިވެހިން އައީ ކަންކަން އެނގެމުން އައިވަރަކަށް އެ އެނގޭ ހައްޤު މިންވަރަކަށް އެއަށް ޢަމަލުކުރަމުން ކަން" ޝައިޚް ނިޝާންގެ ވާހަކައިގައި ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ. 

ކޮންމެއަކަސް މޫނު ބުރުގާ ނުވަތަ ނިޤާބަކީ ދިވެހި ތާރީޚު ދުށް އަދި އެއާއި ރައްޓެހިވެސް އެއްޗެކެވެ. މޫނު ބުރުގާގެ ޙުކުމަކީ ދިވެހި ރާއްޖޭގައި އެޙުކުމަކަށް ޢަމަލު ކުރެވުނު ޙުކުމެކެވެ.