އީރާނުގެ އެންމެ މަތީ ރޫޙާނީ ލީޑަރު އާޔަތުالله ޢަލީ ޚާމަނާއީގެ ޖަނާޒާގެ ރަސްމިއްޔާތު ފަށާފައިވާއިރު، މި ރަސްމިއްޔާތުގައި ބޭރު ގިނަ ޤައުމުތަކުގެ ވަފުދުތަކުން ވަނީ ބައިވެރިވެފައެވެ.

މި ރަސްމިއްޔާތުގައި އެންމެ ގިނަ ބައެއްގެ ސަމާލުކަން ހޯދި އެއް ކަމަކީ ކޮންމެ ޤައުމެއްގެ ވަފުދަކަށް ޤުރުއާނުން ތަފާތު އާޔަތެއް ޚާއްސަކޮށްފައިވުމެވެ. 

ހުކުރު ދުވަހު ބޭއްވި ޖަނާޒާގެ ވީޑިއޯތަކުން ފެންނަ ގޮތުގައި ކޮންމެ ވަފުދެއް ޚާމަނާއީގެ ސަންދޯކާ ކައިރިވުމުން ޤުރުއާނުގެ ތަފާތު އާޔަތެއް ކިޔަވާ ތަން ފެނެއެވެ. މި އާޔަތްތައް ކޮންމެ ޤައުމަކަށް ޚާއްޞަކޮށް ޚިޔާރުކުރީތޯ ނުވަތަ ވަކި ސިޔާސީ މެސެޖެއް ދިނުމުގެ ބޭނުމުގައިތޯ އީރާނުގެ ކަމާ ބެހޭ ފަރާތްތަކުން ސާފުކޮށްދީފައެއް ނުވެއެވެ.

ނަމަވެސް މުރާސިލުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި ވަރަށް ބަލައިގެން ޚިޔާރުކޮށްފައިވާ މި އާޔަތްތައް ޕާކިސްތާނާއި އިންޑިއާ އަދި ސައޫދީ ޢަރަބިއްޔާއާ އެކު އީރާނުގެ ފަހުގެ ގުޅުންތަކާ ދިމާވެއެވެ.

ޕާކިސްތާނުގެ ބޮޑުވަޒީރު ޝެހެބާޒް ޝަރީފާއި އެ ވަފުދު މާލަމަށް ވެންނެވުމުން ކިޔެވީ ސޫރަތުލް އިސްރާ (17:80) ގެ އާޔަތެވެ.

"އަދި ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޯއެވެ! އިބަރަސްކަލާނގެ ރުހިވޮޑިގެންވާ ގޮތުގައި ތިމަންއަޅާ ވައްދަވާނދޭވެ! އަދި އިބަރަސްކަލާނގެ ރުހިވޮޑިގެންވާ ގޮތުގައި މިއަޅާ ނެރުއްވާނދޭވެ! އަދި ނަޞްރު ދެނިވި ބާރެއް އިބަރަސްކަލާނގެ ހަޟުރަތުން މިއަޅާއަށް ލައްވާނދޭވެ!“

މި އާޔަތް ޢާންމު ގޮތެއްގައި ފަހުމުކުރެވެނީ ތެދުވެރިކަމާއި ޞައްޙަކަމާއި އިލާހީ ވާގި އެދޭ ދުޢާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މުރާސިލުން ބުނާ ގޮތުގައި މި ޚިޔާރުކުރުމުން ދޭހަވަނީ ފަހުގެ ހަމަނުޖެހުމުގައި ޕާކިސްތާނުގެ ޑިޕްލޮމެޓިކް ބައިވެރިވުމަށް ތެހެރާނުން ޝުކުރުވެރިވާ ކަމެވެ. އަދި އަވަށްޓެރި ދެ މުސްލިމު ޤައުމުގެ ދެމެދުގައި ދެމެހެއްޓެނިވި ގުޅުމެއް ރަމްޒުކޮށްދޭ ކަމަށެވެ.

އިންޑިއާގެ ވަފުދު ކައިރިވުމުން ކިޔެވުން ބަދަލުވީ ސޫރަތު އާލް ޢިމްރާން (3:173) ގެ އާޔަތަށެވެ.

"އެއީ، އެއުރެންނަށް މީސްތަކުން ބުނި މީހުންނެވެ. 'ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުންނާ ދެކޮޅަށް މީސްތަކުން (لشكر) އެއްކޮށްފިއެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން، އެއުރެންދެކެ ބިރުގަންނާށެވެ!' ފަހެ، އެ ބަސް އެއުރެންނަށް إيمان ކަން އިތުރުކުރިއެވެ. އަދި، އެއުރެން ބުނޫއެވެ. ތިމަންމެންނަށް، اللَّه ފުދެއެވެ. އަދި، وكيل ކުރެވޭ ފަރާތުގެ މޮޅުކަމާއެވެ!.'"

ގިނަ ކޮމެންޓޭޓަރުން ދެކޭ ގޮތުގައި މިއީ ބޭރުގެ ފިއްތުންތަކުގެ ކުރިމަތީގައި އީރާން އޮތީ ސާބިތުކަމާއެކުކަން ދޭހަވެއެވެ. ބައެއް މުރާސިލުން ބުނާ ގޮތުގައި ފަހުގެ ހަމަނުޖެހުމުގައި އިންޑިއާއިން ދިން ރައްދާ މެދު ތެހެރާނުން ނުރުހުންވެފައިވާކަން ރަމްޒުކޮށްދެއެވެ. އަދި މިއީ ބައިނަލްއަޤުވާމީ ތާއީދަށް ވުރެ ހެއްދެވިފަރާތަށް ބުރަވާ ކަމުގެ އިޝާރާތެއް ކަމަށެވެ.

ސައޫދީ ވަފުދު ވަޑައިގެންނެވުމާ އެކު ކިޔެވީ ސޫރަތު އާލް ޢިމްރާން (3:13) ގެ އާޔަތެވެ.

"(بدر ހަނގުރާމައިގެ ދުވަހުގައި) ބައްދަލުވި ދެބައިމީހުން (ގެ ކަންތަކު) ގައި، ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބަައިމީހުންނަށް عبرة އެއްވެއެވެ. އެއްބަޔަކީ اللَّه ގެ މަގުގައި ހަނގުރާމަކުރާ ބަޔެކެވެ. އަނެއްބަޔަކީ كافر ބަޔެކެވެ. އެއުރެންނަށް ލޮލަށް ސާފުކޮށް ފެންނަގޮތުގައި، مسلم ން ފެންނަނީ، އެއުރެންގެ ދެގުނަޔަށެވެ. اللَّه، އެކަލާނގެ نصر ން ވާގިދެއްވަނީ، އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ ބަޔަކަށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އެކަމުގައި، ބުއްދީގެ أهل ވެރިންނަށް عبرة އެއްވާކަން يقين އެވެ.“

ބަދުރު ހަނގުރާމައާ ގުޅޭ މި އާޔަތް ގިނަ މުރާސިލުން މާނަކުރީ ޢަސްކަރީ ބާރާއި ސްޓްރެޓެޖިކް ގުޅުންތަކުން އެންމެ ފަހުގެ ކާމިޔާބީ ކަނޑައެޅިގެން ނުދާ ކަން ކަމަށް މުރާސިލުން ބުނެއެވެ.

ގިނަ ފަރާތްތަކުން މި އާޔަތް މާނަކުރީ މުސްލިމު ޤައުމުތަކަށް ދޭ ނުސީދާ މެސެޖެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެ ގޮތުން އެ ޤައުމުތަކުން އެހެން މުސްލިމު ޤައުމުތަކާއި އީރާނުގެ މައިގަނޑު ދުޝްމިނުން ކަމަށް ދެކޭ ފަރާތްތައް ކަމަށްވާ އެމެރިކާ އާއި އިސްތިއުމާރީ އިސްރާއީލާ ދެމެދު ތަފާތުކުރުމަށް ގޮވާލާ ކަމަށެވެ.

ޖުމްލަކޮށް ބަލާއިރު، ގިނަ ފަރާތްތަކުން ދެކެނީ މީގައި ފުޅާ ޑިޕްލޮމެޓިކް ވާހަކައެއް ހިމެނޭ ކަމަށެވެ. ޕާކިސްތާނަށް ޝުކުރުވެރިކަމެއް އިންޑިއާއާ މެދު ހިމޭން މާޔޫސްކަމެއް އަދި ސައޫދީ ޢަރަބިއްޔާއާ މެދު ޞުލްޙައިގެ ރޫޙާ އެކު އީރާނުގެ ހަމަތައް ދެމެހެއްޓުމުގެ ރަމްޒީ ބަސްތަކެއް ކަމަށެވެ.

މި ޖަނާޒާގައި 90 އަށް ވުރެ ގިނަ ޤައުމުގެ ވަފުދުތައް ބައިވެރިވެފައިވެއެވެ. ރަޝިޔާ ތަމްސީލުކުރެއްވީ ކުރީގެ ރައީސް އަދި ސެކިއުރިޓީ ކައުންސިލްގެ ނައިބު ޗެއާމަން ޑިމިޓްރީ މެޑްވެޑެފެވެ. ޗައިނާއިން ފޮނުވީ ނެޝަނަލް ޕީޕަލްސް ކޮންގްރެސްގެ ސްޓޭންޑިން ކޮމިޓީގެ ވައިސް ޗެއާމަން ހެ ވެއި ކަމަށް ވާ އިރު މިއީ ޗައިނާ-އީރާން ކޮމްޕްރިހެންސިވް ސްޓްރެޓެޖިކް ޕާޓްނާޝިޕް ކަށަވަރުކޮށްދޭ ނަމަވެސް އެންމެ އިސް ވެރިއެއް ނުފޮނުވީ ކަމަށް ފާހަގަވެއެވެ. ޢިރާޤުން ރައީސް ނިޒާރް ޢަމީދީ އާއި ސިޔާސީ އަދި ދީނީ އިސް ފަރާތްތައް ވަޑައިގެންނެވި އިރު އާމީނިއާ ޤަޠަރު ޢޫމާން އަޒެރްބައިޖާން މިޞްރު ބަންގްލަދޭޝް ތަޖިކިސްތާން އަދި އުޒްބެކިސްތާނުގެ މަންދޫބުންވެސް ރަސްމިއްޔާތުގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ.

އަފްޣާނިސްތާނުގެ ޠާލިބާން ސަރުކާރުގެ އޮފިޝަލުންވެސް ތެހެރާނަށް ވަޑައިގެންނެވި ކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ލުބުނާނުގެ ޙިޒްބުالله އާއި ފަލަސްޠީނުގެ ޖަމާޢަތްތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް އީރާނާ ގުޅިފައިވާ ސަރަޙައްދީ ޙަރަކާތްތަކުގެ ޢާއިލާތަކާއި އިސް ފަރާތްތައް ވެސް ޖަނާޒާގައި ބައިވެރިވެފައިވެއެވެ.

މީގެ ތެރޭގައި އެމެރިކާ ޔޫރަޕިއަން ޔޫނިއަންގެ މެންބަރު ޤައުމުތައް ނުވަތަ އެހެން ބޮޑެތި ހުޅަނގުގެ ބާރުތަކުގެ އެއްވެސް އިސް މަސްއޫލު ފަރާތެއް ހިމެނިފައެއް ނުވެއެވެ.