އެތައް މަސްތަކެއް ވަންދެން މުޅި އަވަށުން ފެންނަމުންދިޔައީ ހަމައެކަނި ގާކުނޑިތަކާއި ހިރަފުހެވެ. އިސްރާއީލުގެ ލާއިންސާނީ ހަމަލާތަކުން ސުންނާފަތިވެފައިވާ އިމާރަާތްތަކެވެ. ރަހުމުކުޑަ އަމަލުތަކުން ދުނިޔެ ދޫކޮށްދިޔަ ޝަހީދުންގެ ލޭ ހިކިފައިވާ ފަސްގަނޑެވެ. 

މުޅި އަވަށް ސުންނާފަތިވެ، ބިމާހަމަވެފައިވާ އިމާރާތްތަކުގެ އަނދިރިކަމާއި، ކޮންމެ ވަގުތަކުވެސް އަތުވެދާނެ ހަމަލާތަކުގެ ބިރުވެރިކަމުގެ ތެރެއިންވެސް، ޣައްޒާގެ ރައްޔިތުން މި އަހަރުގެ ރޯދަމަހާއި ކުރިމަތިލީ ވަރުގަދަ އީމާންތެރިކަމާއިއެކުއެވެ.  އަދިވެސް އެތައް ހާސް ބަޔަކު ސުންނާފަތިވެފައިވާ އިމާރާތްތަކުގެ ދަށުގައި ވަނީ ތާށިވެފައެވެ. ވީނުވީއެއް ނޭންގި ގެެއްލިފައެވެ. ނަމަވެސް، މި އަހަރުގެ ރަމަޟާން މަހުގެ މާނަ ތަފާތެވެ. އަޅިކަމާއި އަނދިރިކަމުގައި އޮތް އަވަށެއް ކުލަކުލައިގެ އަލިތަކުން ދިއްލާލި ނުގުޑާފަދަ އަޒުމަކާއިއެކުއެވެ. ހަލާކުވެފައިވާ ގޭގޭގެ ކޮންކްރީޓް ގައުތަކުގެ މަތީގައާއި، ފުނޑުފުނޑުވެފައިވާ ދޮރުތަކުގައި ކުދި ފާނޫޒުތައް ދިއްލައި، ރޯދަމަހުގެ އުފާވެރިކަން އިހުސާސް ކުރުމަށް ޣައްޒާގެ ރައްޔިތުން މަސައްކަތް ކުރަމުންދަނީ ނުހަނު ހިތްވަރާއިއެކުގައެވެ. 

ޣައްޒާގައި ރޯދައަށް ޒިނަތްތެރިކޮށްފައި-- ފޮޓޯ/ އައިއެންއީ.އީއެސް

އިސްރާއީލުގެ ހަމަލާއެއް ކޮންމެފަދަ ވަގުތެއްގައިވެސް އައިސްދާނެކަމުގެ ބިރުވެރިކަމުގެ ތެރެއިންވެސް، އެގައުމުގެ ޚާން ޔޫނިސްގެ އަބޫ ސުފްޔާން އަވަށުގައި، ކުޑަކުދިން ދަނީ ވެއްޓިފައިވާ ފާރުތަކުގެ މަތިން އަރައި، ފޭލިގެތަކާއި ސުންނާފަތިވެފައިވާ އިމާރާތްތަކުގެ ދެމެދުގައި ރަތް އަދި ރީނދޫ ކުލައިގެ ބޮކިފަތިތައް ދަމަމުންނެވެ. އެކުދިންގެ ބޭނުމަކީ ރަމަޟާން މަހަށްޓަކައި އެގައުމުގެ މަގުތައް ޒީނަތްތެރިކުރުމެވެ. މިއާއިއެކު، ބޮން އެޅުމުގެ ސަބަބުން ސުންނާފަތިވެފައިވާ ގޯޅިތަކުގައި "ރަމަޟާން މުބާރަކް" އަދި "މަރުޙަބާ އޭ ބަރަކާތްތެރި މައްސަރު" ލިޔެފައިވާ ބެނާތައް ވެސް ވަނީ ދަމާފައެވެ. މި ބޮކިތައް ދިއްލުމަށް ބޭނުންކުރަނީ ކުދި ޖަނަރޭޓަރުތަކެވެ. ރޭގަނޑު ހަމައެކަނި މަދު ވަގުތުކޮޅަކަށް މި ބޮކިތައް ދިއްލުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، ޣައްޒާގެ ރައްޔިތުންނަށް އެ މިންވަރު ފުދެއެވެ. މިއީ ޝުކުރުވެރިކަމުގެވެސް ލާމަސީލު ނަމޫނާއެއް ނޫންތޯއެވެ؟ 

މި ސަރަހައްދުގެ ރައްޔިތުންނަށް، ރޯދަމަހަށް މިގޮތަށް ޒީނަތްތެރިކުރުމަކީ ހަމައެކަނި އާދަކާދައެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެމީހުންގެ ދިރިއުޅުން އަލުން އާރާސްތުކޮށް، އުންމީދު އާކުރަން ކުރާ މަސައްކަތެކެވެ. މި މަސައްކަތުގައި އިސްކޮށް އުޅޭ އެ ސަރަހައްދުގެ ރައްޔިތެއް ކަމަށްވާ ޔާސިރު އަލް-ސައްތާރީ ބުނެފައިވެއެވެ. "މި އާދަކާދަ ދުވަހަކުވެސް ހުއްޓައެއް ނުލަން. ކޮންމެ އެއްޗެއް ބިމާ ހަމަވެގެން ދިޔަޔަސް މިކަން ކުރިއަށްދާނެ. އަހަރެމެން އަދިވެސް ދުނިޔޭގައި ދިރި އެބަ ތިބިން. އަހަރެމެން މިކަން ފާހަގަކުރާ ސަބަބަކީ އެއީ." ސާއްތާރީ އަކީ މި ގަތުލުއާއްމުގައި އޭނާގެ ގެދޮރާއި، އަނބިންނާއި، އާއިލާގެ އެތައް ބަޔަކު ވެސް ގެއްލިފައިވާ ރައްޔިތެކެވެ. ނަމަވެސް، އޭނާ އަދިވެސް ބާރުއަޅަނީ މި ޒީނަތްތެރިކުރުންތައް މެދުކެނޑުމެއްނެތި ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށެވެ. ސާބިތުކަމުގެ ލާމަސީލު ނަމޫނާއެއް ނޫންތޯއެވެ؟

ޣައްޒާގައި ރޯދައަށް ޒިނަތްތެރިކޮށްފައި-- ފޮޓޯ/ މޮންޑޮވެއިސް 

ޣައްޒާގެ ސަރުކާރުގެ މީޑިއާ އޮފީހުން ހާމަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، އެގައުމުގެ ބޮޑު ބަޔަކަށް ކަރަންޓުގެ ޚިދުމަތެއް ނުލިބެއެވެ. ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން 5،000 ކިލޯމީޓަރުގެ ކަރަންޓު ނެޓްވޯކާއި 2,000 އަށްވުރެ ގިނަ ޓްރާންސްފޯމަރު ވަނީ ހަލާކުވެފައެވެ. މީގެ ސަބަބުން ލިބުނު ގެއްލުން 1.4 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރައެވެ. އަދި މި ގަތުލުއާއްމު ފެށުމާއެކު އިސްރާއީލުން ދަނީ ކަރަންޓު އުފެއްދުމަށް ބޭނުންވާ ތެޔޮ އެތެރެކުރުމަށް ވެސް ހުރަސްއަޅަމުންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ރޭގަނޑު ވުމުން ފޭލިގެތަކާއި ހަލާކުވެފައިވާ އިމާރާތްތަކުގެ މަތީގައި ފަންޫސްތަކުގެ އަލި ފެންނަން ހުރެއެވެ. އެ އަލި ފަނޑެވެ. ވަޔަރުތައް ބަލިކައްޓެވެ. ނަމަވެސް ޣައްޒާގެ ރައްޔިތުންނަށް މީ ބޮޑު އަލިކަމެކެވެ. ފުދުންތެރިކަމުވެސް ލާމަސީލެއްނޫންތޯއެވެ؟

ވޭތުވެދިޔަ ދެ އަހަރުގެ ރަމަޟާން މަސް ވެސް ޣައްޒާގެ ރައްޔިތުން ހޭދަކުރަން ޖެހުނީ މި ގަތުލުއާއްމުގެ ތެރޭގައެވެ. މެދުކެނޑުމެއް ނެތް ހަމަލާތަކާއި ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގެ ތެރޭގައެވެ. ރޯދަ ވީއްލުމަށާއި ހާރުކެއުމަށް ވެސް ބޭނުންވާ ކާބޯތަކެތި ހޯދުމަށް ޣައްޒާގެ އާއިލާތަކުން ބޮޑެތި ތަކްލީފުތަކެއް އުފުލިއެވެ. ޣައްޒާގެ ރައްޔިތުން ކަރުނައާއެކު ކިޔައިދޭ ގޮތުގައި، މިއަދު އެމީހުންގެ އަތުގައި ރޯދަ ވީއްލާނެ އެކަށީގެންވާ ކާބޯތަކެތީގެ މިންވަރެއް ނެތެވެ. ބޯނެ ސާފު ފެންފޮދެއް ނުލިބި، ބަނޑަށް ޖެހިފައިވާ މައުސޫމް ކުދިންގެ ރުއިމުގެ އަޑު މުޅި ސަރަހައްދުގައި ވަނީ ގުގުމާފައެވެ. އިސްރާއީލުން ޣައްޒާ ހިސާރުކޮށް، އިންސާނީ އެހީ ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ހުރަސް އަޅަމުންދިއުމުގެ ސަބަބުން، ގިނަ އާއިލާތަކަކަށް ރޯދަ ވީއްލަން ޖެހިފައިވަނީ ހަމައެކަނި ނުސާފު ފެންފޮދަކުން ނުވަތަ ބަނޑުފުރާނަ މުއްތިކުރުމަށްޓަކައި ގަސްގަހާގެހީގެ ފަތުން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ ސޫޕް ފޮދަކުންނެވެ. މިއީ ހިތްވަރުގަދަކަމުގެ ލާމަސީލު ނަމޫނާއެއް ނޫންތޯއެވެ؟

ޣައްޒާގައި އާއިލާއެއް ރޯދަވިއްލަނީ-- ފޮޓޯ/ ޖީޕީބީ.އޯގް

2023 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޫބަރު މަހުން ފެށިގެން އިސްރާއީލުން ދިން ހަމަލާތަކުގައި 72,000 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ވަނީ ޝަހީދުވެފައެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ގިނައީ އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިންނެވެ. އަދި 171,000 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ވަނީ ޒަޚަމްވެފައެވެ. އެތައް ގެދޮރަކާ މިސްކިތަކާއި، ހަސްފަތަލަކާއި، ސުކޫލުތަކެއް ވަނީ ސުންނާފަތިވެފައެވެ. މިދިޔަ އަހަރުގެ އޮކްޓޫބަރު 10 ގައި އިސްރާއީލުން ވެފައިވާ، ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުމުގެ އެއްބަސްވުމުގެ ސަބަބުން، އިސްރާއީލުން ދެ އަހަރު ވަންދެން ދިން ހަމަލާތައް ވަނީ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް މަޑުޖެހިފައެވެ. ނަމަވެސް، އޭގެ ފަހުންވެސް، އިސްރާއީލު ސިފައިން ވަނީ އެތައް ސަތޭކަ ފަހަރަކު އެއްބަސްވުމާ ޚިލާފުވެ، ހަމަލާދީ 603 ފަލަސްތީީނު މީހުން ޝަހީކޮށްލާ، 1,618 އަށް ވުރެގިނަ މީހުން ޒަޚަމްކޮށްލާފައެވެ. އަލުން އާރާސްތުކުރި އެތައް އިމާރަތެއް ބިމާ ހަމަކޮށް އަޅިއަށް ހަދާފައެވެ. އަޅުކަން ކުރަމުންދިޔަ މިސްކިތްތައް ވެސް ބޮންއަޅައި ސުންނާފަތިކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް، މަގުމަތީގެ ހިރަފުހުގެ ތެރޭގައާއި ހަލާކުވެފައިވާ އިމާރާތްތަކުގެ ގޯތިތެރޭގައި ސަފުތައް ހަދައި، ޖަމާއަތުގައި ނަމާދުކޮށް، މާތްﷲގެ ހަޟްރަތުން ނަސްރަށް އެދި ދުއާ ކުރުމުގައި އެ ރައްޔިތުން ދަނީ ދެމިތިބެމުންނެވެ. މީ އީމާންތެރިކަމުގެ ލާމަސީލެއް ނޫންތޯއެވެ؟

ޣައްޒާގައި ގަމާއަތުގައި ނަމާދުކުރަނީ-- ފޮޓޯ/ އޭބީސީނިއުސް

ޣައްޒާއިން ދޭ މެސެޖަކީ ސާފު މެސެޖެކެވެ. އެއީ ކިތަންމެ ބޮޑު ގެއްލުމަކައި ބިރުވެރިކަމެއްގެ ތެރެއިންވެސް، ރަމަޟާން މަސް އަންނާނެ ކަމާއި، އެ މަހުގެ ބަރަކާތާއި އުފާވެރިކަން އެމީހުން ހޯދާނެ ކަމެވެ. ކޮންމެއަކަސް، މިއަހަރުގެ ރޯދަމަހަކީ ޣައްޒާގެ ރައްޔިތުންގެ ކެތްތެރިކަމާއި އީމާންތެރިކަން ވަޒަންކުރެވޭ ބޮޑު އިމްތިހާނެކެވެ. ފާނޫޒުގެ ފަނޑު އަލީގެ ތެރެއިން އެ ރައްޔިތުން ކުރަމުންދާ ހަމައެކަނި އުންމީދަކީ، މި ބަރަކާތްތެރި މަސް ނިމުމުގެ ކުރިން ބޮން އެޅުންތައް ހުއްޓި، ފަލަސްތީނުގެ ބިމަށް ދާއިމީ އަމާންކަމާއި މިނިވަންކަން ލިބިގެންދިއުމެވެ. އެކަހެރިވެފައިވާ އެ ރައްޔިތުންގެ ކަރުނުން ފުރިގެންވާ ދުއާއަކީ މުޅި އިސްލާމީ އުންމަތުގެވެސް މިއަދުގެ ދުއާއެވެ.