ފަރުޟުނަމާދުތަކުގެ ވަގުތު ވަނުމުން ގޮވާލެވޭ ބަންގިއަކީ މާތް މަތިވެރި ކަލިމަތެއް ހިމެނިގެންވާ ގޮވާލުމެކެވެ. މުސްލިމުތަކުންނަށްވާ ހަނދާކޮށްދިނުމެކެވެ. މާތް ﷲ ގެ ހައިބަވަންތަކަމުގެ ބޮޑުކަމާއި އެކަލާނގެ މަތިވެރިކުރުން އެ ގޮވާލުމުގައި ހިމެނެއެވެ. ޝަހާދަތުގެ ދެ ކަލިމައަށް ތަކުރާރުކޮށް ހެކިވުމާއި، އެންމެ ހެޔޮވެގެންވާ ހެޔޮޢަމަލުކަމުގައިވާ ނަމާދަށް އައުމަށް ހަނދުމަކޮށްދެވެއެވެ.

"ތަފްސީރުއް ޠަބަރީ" ގެ ނަމުން މަޝްހޫރުވެގެންވާ ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ ތަފްސީރު ފޮތް އެކުލަވާލެއްވި އިބްނު ޖަރީރުއް ޠަބަރީ رَحِمَهُ اللهُ ބަޔާންކޮށްދެއްވާފައިވާ ޙާދިސާއެއް އިބްނުލް ޖައުޒީ "ޞަފްވަތުއް ޞަފްވާ" އޭ ކިޔުނު ފޮތުގައި ގެންނަވާފައިވެއެވެ. މި ޙާދިސާ ހިނގާފައި ވަނީ ހިޖުރީގޮތުން 3 ވަނަ ޤަރުނުގެ ތެރޭގައެވެ.

ޖިންނީންގެ ތެރެއިންވާ ޝައިޠާނުންނަކީ އާދަމްގެދަރިންދެކެ އިންތިހާއަށް ޙަސަދަވެރިވާ، ފާޅުވެ ބަޔާންވެގެންވާ ޢަދާވާތްތެރިންނެވެ. ޚާއްޞަގޮތެއްގައި އާދަމްގެދަރިންގެ ތެރެއިންވާ ހެޔޮލަފާ ރަނގަޅު ދަރިންނަށެވެ. ވަސްވާސްދިނުމުގެ އިތުރަށް އެބައިމީހުންނަށް ވީގޮތަކުން ގެއްލުން ދިނުމަށްޓަކައި މަސައްކަތް ކުރެއެވެ. މިގޮތުން؛ އާދަމްގެދަރިންކުރެ އެންމެ ހެޔޮ، އެންމެ މާތް އިންސާނާކަމުގައިވާ އަހަރެމެންގެ މާތް ރަސޫލާ މުޙައްމަދު صَلَّى اللهُ عَلَيْهِوَسَلَّمَ އަށް ގެއްލުން ދިނުމަށްޓަކައި އެކިފަހަރު މަތިން ޝައިޠާނުން މަސައްކަތްކޮށްފައިވެއެވެ.

ކޮންމެ ފަރުޟުނަމާދެއް ވަނުމާއެކު ގޮވާލެވޭ ބަންގިއަކީ މާތް މަތިވެރި ކަލިމަތަކެއް ހިމެނޭ ގޮވާލުމެކެވެ. ފަލާޙާއި ކާމިޔާބު ޙާޞިލުވާނެ އެންމެ މަތިވެރިގެންވާ އަޅުކަމަށް ޙާޒިރުވުމަށާއި އެ އަޅުކަންކުރުމަށް ހަނދާންކޮށްދެވޭ ހަނދާންކޮށްދިނުމެކެވެ. އަދި އިސްލާމީ މުޖުތަމަޢެއްގައި ފާޅުކުރެވޭ އިސްލާމްދީނުގެ ޝިޢާރުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މަތިވެރި ޝިޢާރެކެވެ.

ގިނަގުނަ ޘަވާބާއި ދަރުމަ ޙާޞިލުކުރުމަށް އޮތް އެންމެ ފަސޭހަ އެއްމަގަކީ މާތް ﷲ މަތިން ހަނދުމަކުރުމުގެ ގޮތުން ކިޔުމަށް އައިސްފައިވާ ޛިކުރުތައް ކިޔުމެވެ. މިފަދަ ޛިކުރުތަކަކީ ޢާއްމުކޮށް ކޮންމެ ޙާލަތެއްގައިވެސް، އުނދަގުލަކާނުލައި ފަސޭހަކަމާއެކު ކިޔާލެވޭ ޛިކުރުތަކެކެވެ. ހަމައެހާމެ ގިނަގުނަ ޘަވާބާއި ދަރުމަ ޙާޞިލުކުރެވޭ، ހިތަށް އުފާވެރިކަން ގެނެސްދޭ ޛިކުރުތަކެކެވެ.

ނަބިއްޔާ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّم ރަސޫލުކަމައިގެން ފޮނުއްވުމުގެ ކުރިން ޖިންނީންގެ ތެރެއިންވާ ޝައިޠާނުން އުޑަށް އަރައި، ބިމުގައި ހިނގުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ ކަންކަމުގެ ވާހަކަތައް މަލާއިކަތް ބޭކަލުން ދައްކަވާ އަޑުއަހައި، ސިޙުރުވެރިންނާއި ކާހިނުންނަށް އެ ޚަބަރުތައް ފޯރުކޮށްދީއުޅުނެވެ. މިކަމުގެ ތެރެއިން ކުރިއަށް ހިނގާނެ ބައެއްކަންކަމުގެ ވާހަކަތަކުގެ ޚަބަރުތައް އެބައިމީހުންނަށް ލިބެމުން ދިޔައެވެ.

އާފުރުމަކީ އާދަޔާޚިލާފު ކަންތައްތަކެއް އެކުލެވިގެންވާކަމެކެވެ. ޢާއްމުގޮތެއްގައި އިންސާނަކު އާފުރުމަށް ހައެއްކަ ސުކުންތު ހޭދަވެއެވެ. ކައިރީގައި އެހެންމީހަކު އާފުރޭކަމުގައިވާނަމަ އެކަމުގެ އަސަރުކުރެއެވެ.

މާތް ﷲގެ އަމުރުފުޅަށް އިބްރާހީމް عَلَيهِ السَّلام އާބާދުކުރެއްވި މައްކާއަކީ މި ބިންމަތީގައިވާ އެންމެ މާތް ރަށެވެ. އެ ރަށް އާބާދުކުރެވުނީ އެންމެހާ ކަންކޮޅުތަކެއްގެ މީހުންވެސް އެ ބިމަށް ޒިޔާރަތްކޮށް، އެކަލާނގެއަށް މަތިވެރިވެގެންވާ އަޅުކަންތަކެއް އަދާކުރުމަށްޓަކައެވެ. އެ ރަށުގައިވާ ކަޢުބާއަކީ އެންމެ މާތް ތަނެވެ. އެ ތަން ވަށައިގެންވާ މަސްޖިދުލްޙަރާމަކީ މި ބިންމަތީގައިވާ އެންމެ މާތް މިސްކިތެވެ.

މި ބިންމަތީގައިވާ އެންމެ މާތް ހިލައަކީ ގެފުޅުގެ ދޮރުކޮޅުގެ ކަނާތްފަރާތު ތިރީގައިވާ، ޠަވާފުކުރާ ބިމުން ފެށިގެން ދޮޅު މީޓަރުގެ މަތީގައިވާ "ޙަޖަރުލްއަސްވަދު" އޭ ކިޔުނު ހިލައެވެ. ޠަވާފުކުރާމީހާ މި ހިލައާ ހަމައިން ޠަވާފުގެ ބުރުފެށުމާއި، ފަސޭހަވެގެންވާނަމަ މި ހިލާގައި ބޮސްދިނުމާއި އަތްބީއްސުމަކީ އައިސްފައިވާކަމެކެވެ. މިއީ ގެފުޅުގައިވާ އެންމެ މާތް ބައެވެ.

ސުވަރުގެއަކީ އެތަނުގެ އަހުލުވެރިން ކެއުމަށްޓަކައި ތަފާތު އެތައް އެއްޗެއް ލައްވާފައިވާ ތަނެކެވެ. އެފަދަ ބައެއް ތަކެތީގެ ވާހަކަތައް މާތް الله ވަނީ ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި ބަޔާންކޮށްދެއްވާފައެވެ. އަދި ނަބިއްޔާ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّم ވަނީ އެކަންކަމުގެ ބައެއް ޚަބަރުތައް ދެއްވާފައެވެ.

އެއްދުވަހެއްގައި ޢުމަރު رَضِيَ اللّهُ عَنْهُ އާއި އެހެން ބައެއް ޞަޙާބީބޭކަލުން ރަސޫލުﷲ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّم ގެ އަރިހުގައި ތިއްބެވިއެވެ. މިގޮތުގައި އެބޭކަލުން ތިއްބަވަނިކޮށް ދުރުން ބޭކަލަކު ވަޑައިގަންނަވާތަން ފެނިވަޑައިގަތެވެ. އެ ބޭކަލެއްގެ ކިބައިން ސާފުތާހިރުކަމާއި ރީތިކަން ފާޅުވެ ފާޅުވެ ހުއްޓެވެ.

"އޭ މުޢާޛެވެ! ތިމަންކަލޭގެފާނު ތިބާއަށް ވަޞިއްޔަތެއްކުރައްވަމުއެވެ. ކޮންމެ ނަމާދެއްގެ ފަހުގައި اللَّهُمَّ أَعِنِّي عَلَى ذِكْرِكَ وَشُكْرِكَ وَحُسْنِ عِبَادَتِكَ މިފަދައިން ކިޔުން ދޫކޮށްނުލައްވާށެވެ!"

ލައިލަތުލް ޤަދްރި ރޭގައި ކިޔުމަށް އައިސްފައިވާ ދުޢާ

ޔަހޫދީންނަށް ތެދުމަގު ދެއްކެވުމަށް މާތް ﷲ ވަނީ އެކި ޒަމާންތަކުގައި ރަސޫލުބޭކަލުންނާއި ނަބީބޭކަލުން ފޮނުއްވާފައެވެ. އެބައިމީހުންގެ ކިބައިގައިވާ ނުކިޔަމަންތެރިކަމާއި ގޮތްދޫނުކުރުމާއި ބޮޑާކަމުގެ ސަބަބުން، އެބައިމީހުން ވަނީ އެއިގެ ތެރެއިން ބައެއް ބޭކަލުން ދޮގުކޮށްފައެވެ. އެބޭކަލުންނަށް ތަފާތު އެކި އުނދަގޫތައް ކޮށްފައެވެ. އަދި ނުވިތާކަށް އެއިގެ ތެރެއިން ބައެއް ބޭކަލުން ޤަތުލުކޮށްލުމަށް ރާވާފައެވެ. އަދި އެއިގެތެރެއިން ބައެއް ބޭކަލުންވަނީ ޤަތުލުވެސް ކޮށްލާފައެވެ.

ޙައްޖުގެ މަތިވެރި އަޅުކަމަކީ މާތް ވެގެންވާ އަޅުކަމެކެވެ. އެ އަޅުކަން އަދާކުރުމަށްޓަކައި މުދާ ހޭދަކުރަންޖެހެއެވެ. ޖިސްމާނީގޮތުންނާއި ޞިއްޙީގޮތުން ކުޅަދާނަކަން ހުންނަންޖެހެއެވެ. ލޯބިވާ ޢާއިލާމީހުންނާ ވަކިވާންޖެހެއެވެ. ތަފާތު އެކި ދަތުރުތައް ކުރަންޖެހެއެވެ. އެ މާތް އަޅުކަމުގައި ކެތްތެރިވާންޖެހޭ ވަރަށް ގިނަ ކަންކަން ކުރިމަތިވެއެވެ.

الله سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى މި ބިމުގައި ލެއްވި އެންމެ މާތް ބިމަކީ މައްކާގެ ބިމެވެ. މައްކާގެ ޙަރަމްފުޅު ހިމެނޭ ސަރަހައްދު ވަނީ ޙުރުމަތްތެރިވެގެންވާ އަމާންތަނެއްކަމުގައި ލައްވާފައެވެ. އެ ބިމުގައިވާ މަސްޖިދުލްޙަރާމަކީ މި ބިންމަތީގައިވާ އެންމެ މާތް މިސްކިތެވެ. އެ މިސްކިތުގައި ކުރެވޭ ނަމާދަކީ އެހެން މިސްކިތެއްގައި ކުރެވޭ ނަމާދަށްވުރެ އެއްލައްކަ ނަމާދަށްވުރެ އިތުރު ނަމާދެކެވެ. އެ މިސްކިތްކޮޅުގައިވާ ކަޢުބަތުﷲ ގެފުޅަކީ މި ބިންމަތީގައިވާ އެންމެ މާތް ތަނެވެ. މާތް ﷲގެ އެއްކައުވަންތަކަމާއި އިސްލާމްދީނުގެ ހައިބަތު ރަމްޒުކޮށްދޭ އެންމެ މުހިއްމު ރަމްޒެވެ.

އިންސާނުން ބަސްމޮށެއުޅޭ ބަސްތަކާމެދު ވިސްނާލެއްވީމުތޯ؟ އިންސާނުން ބަސްމޮށެއުޅެން ފެށީ ކިހިނެއްކަން އެނގިލައްވާތޯ؟ ހަމައެކަނި މިއަދު ދުނިޔެއަށް ބަލައިލިކަމުގައިވީނަމަވެސް 7 ހާހަށްވުރެ ގިނަ ބަހުން އިންސާނުން ބަސްމޮށެ އުޅެއެވެ. ބަސްމޮށުންތެރިކަމަކީ މާތް ﷲ އިންސާނުންނަށް ދެއްވި އެންމެބޮޑު އެއް ނިޢުމަތެވެ.

މާތް ނަބިއްޔާ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ މަދީނާއަށް ހިޖުރަކުރެއްވުމުގެ ކުރިން އިސްލާމްދީނުގެ ދަޢުވަތު ދެއްވުމަށްޓަކައި މަދީނާގެ މާތް ބިމަށް މުޞްޢަބު ބުން ޢުމައިރު رَضِيَ اللهُ عَنْهُ ފޮނުއްވިއެވެ. މުޞްޢަބުގެފާނުގެ އަތްޕުޅު މައްޗަށް މަދީނާގެ އަހުލުވެރިން އިސްލާމްވަމުން ދިޔައެވެ.

އިޙްސާސްކުރެވެނީ ހަމަހިމޭންކަމާއި އެކަނިވެރިކަމެވެ. ދުނިޔެވީ މަޖަލާއި ސަކަރާތް ކެނޑިގެން ގޮއްސިއެވެ. ކިތަންމެ އަންނަން ބޭނުން ނުވިޔަސް މިތަނަށް ހަމަ ކޮންމެ މީހަކުވެސް ގެނެވޭނެއެވެ. މިތަނުން އޭނާގެ ލޯބިވާ އަހުލުންނާއި މިތުރުންނާ ވަކިވާން ޖެހޭނެއެވެ. އެއްކުރިހާ މުދާތައް ދޫކޮށްލަން ޖެހޭނެއެވެ. އޮންނަން ޖެހޭނީ ތިމާކުޅަ ޢަމަލަކާއެކީ އެކަނިމާއެކަންޏެވެ. މިއަދު ކާކުބާއެވެ؟ އަހުރެންބާއެވެ؟ ނުވަތަ ތިބާ ބާއެވެ؟

މާތް ﷲގެ ކަލާމްފުޅު ކީރިތި ޤުރްއާން ގިނަގިނައިން ކިޔެވުމަކީ މާތްކަމެކެވެ. މަތިވެރިކަން ލިބޭނޭކަމެކެވެ. އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި ޤަދަރު އުފުލި، ސުވަރުގޭގައި މަތީ ދަރަޖަ ޙާޞިލުކުރެވޭނެ ކަމެކެވެ. ކިޔަވާ ކޮންމެ އަކުރަކަށް 10 އަޖުރު ދެއްވާނެކަމެކެވެ. ހިތުގައި ނޫރުލެއްވި، އުފާވެރިކަމާއި ހިތްހަމަޖެހުން ލިބޭނެ ކަމެކެވެ. މާއްދީގޮތުންނާއި ރޫޙާނީގޮތުން ޖެހޭ ތަފާތު ބަލިތަކަށް ޝިފާ ލިބޭނެ ކަމެކެވެ.

ކީރިތި ޤުރްއާނުގައި ﷲ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى ބާވާލައްވާފައިވާ ކޮންމެ ސޫރަތަކީވެސް މާތް މަތިވެރި ސޫރަތެކެވެ. އަދި އެ ފޮތުގައިވާ ކޮންމެ އާޔަތަކީވެސް ހަމައެހާމެ މާތް މަތިވެރި އާޔަތެކެވެ. އިންސީންނާއި ޖިންނީން އެކުވެގެންވެސް އެފަދަ ސޫރަތެއް ނުވަތަ އާޔަތެއް ނުގެނެވޭނެއެވެ. މުޅި އެންމެހާ މީސްތަކުންވަނީ އެކަމަށް ނުކުޅެދިފައެވެ.

އިފްކުގެ ޙާދިސާއަކީ އިސްލާމީ ތާރީޚުގައި ހިނގާދިޔަ މުހިއްމު ޙާދިސާއެކެވެ. އެ ޙާދިސާއެއްގެ ސަބަބުން މީސްތަކުން އިމްތިޙާނުކުރެވި، އެ ޙާދިސާއާގުޅިގެން ނޫރު ސޫރަތުގައި އާޔަތްތަކެއް ބާވާލެއްވުނު ޙާދިސާއެކެވެ.

ރަސޫލުﷲ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ގެ ޙަދީޘްއެއްގައި އައިސްފައިވެއެވެ. ބުޅަލެއްގެ ސަބަބުން އަންހެނަކު ނަރަކައަށް ވަންނަންޖެހުނެވެ. އެ އަންހެންމީހާ އެ ބުޅާ އައްސައި، އެއަށް ކާއެއްޗެއް ނުދިނެވެ. އަދި އޭތި އަމިއްލައަށް ކައިބޮއެ އުޅުމަށް ދޫކޮށެއްވެސް ނުލިއެވެ.

ހޮހަޅައެއްގައި ތާށިވި 3 މީހުންގެ ވާހަކަ

ފުރުޤާން ސޫރަތުގެ 63 ވަނަ އާޔަތުން ފެށިގެން 74 ވަނަ އާޔަތަށް ވަނީ ޚާއްޞަ ޞިފަތަކެއް ބަޔާންކޮށް ދެއްވާފައެވެ. އެ ޞިފަތަކީ އެންމެ އޯގާވަންތަ ރަސްކަލާނގެ އެބައެއް ދެކެ ލޯބިވެ ވޮޑިގެންވާ، އަދި އެކަލާނގެއާ އެންމެ ކުއްތަންވެގެންވާނެ އަޅުތަކުންގެ ޞިފަތަކެވެ. މި ޞިފަތައް އެކަލާނގެ ފައްޓަވާފައި ވަނީ ރަޙްމާންވަންތަ އިލާހުގެ އަޅުތަކުންގެ

އިސްރާއާއި މިޢުރާޖުގެ ޙާދިސާ

މާތް ވެގެންވި ރިސާލަތާގެން މޫސާ عَلَيهِ السَّلَام އާއި އެކަލޭގެފާނުގެ އަޚް ހާރޫނު عَلَيهِ السَّلَام ފިރުޢައުނާއި އޭނާގެ މީހުންގެ ގާތަށް މާތް ﷲ ފޮނުއްވިއެވެ.

މީސްތަކުންނަށްވާ ހިދާޔަތެއްގެ ގޮތުގައި އެކިފަހަރު މަތިން ބާވާލައްވަމުން އައި ﷲ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى ގެ މަތިވެރި ކަލާމްފުޅު ތޭވީސް އަހަރުގެ ތެރޭގައި މި އުއްމަތުގެ މާތް ނަބިއްޔާ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّم ގެ މައްޗަށް އެއްކޮށް ބާވާލެއްވުނެވެ. އަމާނާތްތެރި ވަޙީގެ މަލާއިކަތާ ޖިބްރީލް عَلَيهِ السَّلام މެދުވެރި ކުރައްވައެވެ.

ރިބާކެއުމަކީ ނުބައިގެންވާ ބޮޑެތި ހަތް ފާފަތަކުގެ ތެރެއިންވާ ފާފައެކެވެ. މާތް ﷲއާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّم އެމީހަކާ ދެކޮޅަށް ހަނގުރާމަ އިޢުލާނުކުރައްވާފައިވާ މީހެކެވެ. ރިބާގެ މުޢާމަލާތުގެ ނުބައިކަން ބަޔާންކުރައްވާ ރަސޫލާ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. ((الرِّبَا ثَلَاثَةٌ وَسَبْعُونَ بَابًا، وَأَيْسَرُهَا مِثْلُ أَنْ يَنْكِحَ الرَّجْلُ أُمَّهُ، وَإِنَّ أَرْبَى الرِّبَا عِرْضُ الرَّجْلِ الـمُسْلِمِ)) (ابن ماجة والحاكم، وصححه الذهبي و الألباني) މާނައީ: "ރިބާގެ 73 ދަރަޖައެއް ވެއެވެ. (ފާފައިގެ ގޮތުން) އެންމެ ލުއި ވައްތަރުގެ މިސާލަކީ މީހަކު އޭނާގެ މަންމައާ ކައިވެނި ކުރުންފަދައެވެ. އަދި އެއިގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައިގެ މިސާލަކީ މުސްލިމެއްގެ އަބުރަށް އަރައިގަތުންފަދައެވެ."

އެންމެހާ އިންސާނުންގެ ބައްޕައާއި މަންމަ ކަމުގައިވާ އާދަމްގެފާނަށާއި ޙައްވާގެފާނު ބިމަށް ދިރިއުޅުން ބަދަލުކުރެއްވުމާއެކު، އެ ދެމަފިރިކަނބަލުން އެ ބިމުގައި ދިރިއުޅުއްވަމުން ގެންދެވިއެވެ. އެ ދެމަފިރިކަނބަލުންނަށް މާތް ﷲ ދަރިން ދެއްވެވިއެވެ. ޙައްވާގެފާނު ބަލިވެއިންނަ ކޮންމެ ފަހަރަކު އެއްމާބަނޑު ދެ ދަރިން ދެއްވައެވެ. އެއީ ފިރިހެން ކުއްޖަކާއި އަންހެން ކުއްޖެކެވެ. އެ ދަރިންގެ މެދުގައި އާދަމްގެފާނު ކައިވެނި ކޮށްދެއްވަމުން ގެންދެވި ގޮތަކީ؛ ކުރިން ވިހެއި ފިރިހެންކުއްޖާއާ، ފަހުން ވިހެއި އަންހެންކުއްޖާއާ ކައިވެނި ކޮށްދެއްވުމެވެ. އަދި އެފަހަރުވިހޭ އަންހެން ކުއްޖާއާ، ފަހުން ވިހެއި ފިރިހެންކުއްޖާއާ ކައިވެނި ކޮށްދެއްވުމެވެ.